Ramanuja

Người khai mở tâm linh cho trường phái Vishistadvaita Vedanta - là một triết gia và nhà thần học Ấn Độ sống vào thế kỷ XI và XII sau Công nguyên, được biết đến nhiều nhất với tư cách là người sáng lập trường phái Vishishtadvaita, một truyền thống quan trọng của triết học Hindu giáo. Ramanuja cũng là người đầu tiên hệ thống hóa thuyết hữu thần và Bhakti trong truyền thống Upanishadic.21

Sinh ra trong một gia đình Bà la môn ở Nam Ấn Độ, cuộc đời của Ramanuja được bao quanh bởi những truyền thuyết và câu chuyện nhấn mạnh đến lòng mộ đạo, sự tận tụy và năng lực trí tuệ. Ông đã học với Yadava Prakasha, một giáo sĩ của Advaita Vedanta, nhưng sau đó đã tách khỏi truyền thống Advaita để phát triển hệ thống triết học của riêng mình. Suốt cuộc đời, Ramanuja đã đi khắp nơi, giảng dạy và tranh luận về các ý tưởng triết học của mình. Ông đã thành lập một số tu viện và đền thờ, đóng góp đáng kể vào việc truyền bá triết học Vishishtadvaita và truyền thống Vaishnavism20. Những cuộc diễn thuyết tư tưởng trong các tác phẩm của Ramnuja đã ảnh hưởng sâu sắc đến triết học, thần học và thực hành Hindu giáo, đặc biệt là trong truyền thống Sri Vaishnavism, nơi ông được tôn kính như một vị thánh với tư cách người lãnh đạo đời sống tâm linh.

Tác phẩm

Kế thừa tư tưởng của Yamunacharya19 , ngoài tác phẩm Gita Bhasya, Ramanuja đã để lại cho đời sau một số tác phẩm như:

-Vedarthasaṅgraha: tác phẩm đầu tiên của Ramanuja trình bày về triết học hữu thần Veda và quan niệm về Thần tối cao (Vishnu) - khẳng định một vị thần hoàn hảo về mặt đạo đức, toàn tri, toàn năng và tồn tại trong sự phóng chiếu những phẩm tính đến con người và sự vật.

- Śri Bhaṣya: Ramanuja bình luận về Brahma Sutra thông qua đó trình bày ý tưởng triết học hữu thần của mình.

- Gadya Traya là bộ sưu tập này bao gồm ba bài thánh ca văn xuôi gồm Saraṇagati Gadya, Sriraṅga Gadya và Vaikunṭha Gady. Những văn bản này nhấn mạnh vào lòng sùng kính và mô tả bản chất của sự tuân phục Thần tối cao (Vishnu).

- Vedantapida và Vedantasara: hai tác phẩm này là những giải thích và bình luận các nguyên tắc của Vedanta.

- Nityagrantha: tác phẩm hướng dẫn thực hành các nghi lễ cho các tín đồ.

Nhìn chung, các tác phẩm của Ramanuja đã đóng góp cho sự hiểu biết về lòng sùng kính (Bhakti) và mối quan hệ giữa linh hồn cá nhân (Atman) và thực tại tối thượng (Brahman), nhấn mạnh vào một vị Thần tối cao (Vishnu) có nhân vị trái ngược với những cách giải thích trừu tượng hơn được tìm thấy trong các trường phái Vedanta khác.

Tác phẩm quan trọng của Ramanuja là Gita Bhasya. Thực chất tác phẩm này như là một bản kinh văn vì Ramanuja không "dịch" và cũng không “sáng tạo” Gita mà chỉ trích dẫn các kinh văn từ Upanishads, đến Vedas và Puranas. Ngay cả việc diễn giải để làm sáng rõ những nội dung khó hiểu của Gita cũng bằng Phạn văn. Tác phẩm này đã minh chứng cho sự trung thành tư tưởng các kinh văn Veda và Upanishad của Ramanuja. Qua tác phẩm Gita Bhasya người ta đã có thể hiểu được được nội dung triết học và thần học cơ bản của trường phái Vishishtadvaita Vedanta. Tác phẩm nhấn mạnh quan hệ giữa linh hồn cá nhân (Atman), thực tại tối thượng (Brahman) và thế giới sự Sống. Tác phẩm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến các nguyên tắc trong thực hành Bhakti (lòng sùng kính) như một phương tiện để giải thoát tâm linh, thông qua việc thờ phụng thần Vishnu với lòng sùng kính yêu thương, tận hiến (Bhakti) với sự phục vụ quên mình (karma yoga).

Về Brahman

Brahman trong truyền thống Vedanta, là thực tại tối thượng hoặc tuyệt đối, vượt ra ngoài thế giới hiện hữu và là nguồn gốc của mọi sự tồn tại. Gita Bhasya của Ramanuja là một bản văn cung cấp những hiểu biết sâu sắc qua sự trích dẫn và bình giảng các câu thơ mang đậm tính suy tư triết học của Bhagavad Gita để khám phá những phẩm tính của Brahman.

- Brahman là Đấng tối cao (purushottama) của sự sáng tạovà bất diệt

Sự diễn giải của Ramanuja về Brahman như một Đấng tối cao bắt nguồn từ cách diễn giải của ông về triết học Vedanta, đặc biệt là những lời dạy được tìm thấy trong các văn bản như Bhagavad Gita và Upanishads. Brahman không chỉ là một nguyên lý vũ trụ phi nhân cách mà còn là một vị thần cá nhân với những phẩm chất như lòng trắc ẩn, ân sủng và tình yêu. Ông nhấn mạnh khái niệm "Brahman có thuộc tính" (Saguna Brahman) trái ngược với "Brahman không có thuộc tính" (Nirguna Brahman) như của các trường phái Vedanta khác đã đề cao. Ramanuja cũng gọi Brahman là Ishvara, Chúa tể hoặc Thượng đế tối cao. Ishvara không chỉ là đấng sáng tạo và duy trì vũ trụ mà còn là đối tượng sùng kính của những người tìm kiếm tâm linh.Ramanuja giải thích rằng Brahman là Đấng tối cao bất diệt và sáng tạo vì Brahman bao gồm mọi thứ nhưng vẫn tách biệt với mọi thứ. Brahman là nguồn gốc, là người duy trì và là thực tại tối thượng đằng sau toàn bộ vũ trụ, bao gồm cả khía cạnh hữu hoại hữu thể và vô hoại (bất diệt) của sự sáng tạo.

Brahman là nền tảng của mọi sự tồn tại, tồn tại không thể bị hủy diệt mà luôn được tái sinh. “Không có gì cao hơn Ta, hỡi Arjuna. Tất cả những thứ này đều được kết nối vào Ta, như sợi chỉ xuyên qua những viên ngọc.1[C7.7]

“Biết rằng hoạt động bắt nguồn từ Brahman và Brahman phát sinh bản ngã bất diệt. 'Brahman' bao trùm khắp nơi và luôn được chứng thực trong [lễ] hiến sinh” 1[C3.15].

Brahman là vĩnh cửu. Ramanuja đã lý giải sự vĩnh cửu của Brahman thông qua bản chất vĩnh cửu của Atman (linh hồn/bản ngã). Atman khác biệt với cơ thể vật chất. Trong khi cơ thể trải qua sự sinh ra rồi mất đi thì Atman (linh hồn /bản ngã) lại là vĩnh cửu. Sự tồn tại vĩnh cửu của Atman (linh hồn /bản ngã) phản ánh bản chất của Brahman là thực tại tối thượng. Không gì cao hơn Brahman.

Brahman cũng là Tinh thần tối cao ở trong bản ngã cá nhân và các thực thể hữu sinh, chỉ được biết đến bằng ý thức tuân phục và tận hiến đối với Brahman. Trong Viṣṇu Purāṇa Chương 2 đoạn 12 (V.P. 2.12) đã giải thích rõ“Hỡi Brahmin15 , ngoài ý thức ra, không có gì khác tồn tại ở bất kỳ đâu và bất kỳ lúc nào. Như vậy, ta đã dạy cho ngươi thế nào là sự tồn tại thực sự - chỉ ý thức là có thật, mọi thứ khác đều không có thật'

“Với bản chất không thay đổi, mặc dầu Ta chưa sinh ra, Ta đã là Chúa tể của vạn vật, nhưng bằng cách sử dụng bản chất của Ta (là khởi nguồn của tất cả/Prakrti), Ta được sinh ra bởi ý chí tự do của riêng Ta”. 1[C4.6].

“Ta, [Krishna], như các ngươi biết, là Chúa tể vĩnh cửu của tất cả, không bao giờ không tồn tại, mà luôn tồn tại. Không bao giờ mà những Bản ngã (Jiva) này giống như các ngươi [và những người khác], những người chịu sự thống trị của Ta, lại không tồn tại. Các ngươi luôn tồn tại, và 'tất cả chúng ta' - Ta và các ngươi, sẽ không bao giờ ngừng tồn tại 'trong tương lai'; chúng ta sẽ luôn tồn tại. Cũng như chắc chắn không có nghi ngờ gì rằng Ta, Bản ngã tối cao và Chúa tể của tất cả là vĩnh cửu, tương tự như vậy, các ngươi [và tất cả những người khác] là những Jiva nhập thể, cũng không bao giờ phải nghi ngờ sự vĩnh cửu của mình”.1[C2.p16].

Nói khác đi, Brahman là cội nguồn mọi sự sáng tạo. Brahman và Jiva (linh hồn bản ngã) là bất diệt.

- Brahman luôn nhập thể nhưng Brahman vừa đồng nhất vừa khác biệt với các linh hồn cá nhân (Jiva) và thế giới vật chất, là nền tảng của mọi tồn tại trong vũ trụ.

Brahman luôn nhập thể trong mọi hình thức từ cao quý đến thân thiện gần gũi, vì “Ngài là hiện thân cho tất cả chúng sinh. Ngài tham gia vào những trò tiêu khiển thiêng liêng đã làm say đắm tâm trí và trái tim của tất cả mọi người, từ cao đến thấp…” 1[C1.p 6].

“Người 14 thấy Ta ở khắp mọi nơi và mọi thứ trong Ta; Ta không tách rời khỏi người đó và người đó không bao giờ tách rời khỏi Ta”.1[C6.30].

- Brahman là Người điều hành bên trong (Antaryami) mọi sự tồn tạivì Brahman với tư cách là nguồn lực duy trì và chi phối các hoạt động của vạn vật, cho dù đó chỉ là giao tiếp với cảm giác thoáng qua, đều được Brahman điều hành, dẫn dắt.

“Sự tiếp xúc của các giác quan với các đối tượng của chúng, hỡi Arjuna, tạo ra cảm giác lạnh và nóng, khoái lạc và đau đớn. Chúng đến rồi đi, chúng không thường hằng, hãy chịu đựng chúng, hỡi Arjuna.1[C2.14].

Ramnuja cũng làm sáng tỏ ý nghĩa quan trọng hàng đầu của việc nhận ra bản sắc của mối quan hệ Atman và Brahman. Brahman bất tử thì Atman với tư cách là bản ngã của linh hồn cá nhân (Jiva) cũng bất tử.

“Những thể xác này (bản ngã hiện thân) của Jiva sẽ có được sự kết thúc, trong khi bản chất Jiva là vĩnh cửu, không thể hủy diệt và không thể hiểu hết được. Do đó, hãy chiến đấu, hỡi Bharata (Arjuna).1[C2.18].

- Brahman là đấng toàn Chân – toàn Thiện – toàn Trí, là đấng bảo vệ và ban phát ân sủng

“Bản tính của Brahman bao gồm toàn bộ Hữu thể (sat), Ý thức (cit) và Cực lạc (ananda). Những đặc điểm này phân biệt Ngài với tất cả các chúng sinh khác. Ngài thực sự là đấng toàn trí, toàn năng và sáng tạo”.1[C1.p5].

Sự xuất hiện của Sriman Narayana như là biểu trưng sự toàn hảo của Brahman đối lập của mọi điều xấu xa. Sriman Narayana là Đấng tối cao đã phóng chiếu toàn bộ vũ trụ, bắt đầu từ Brahma (Đấng sáng tạo) ban cho các linh hồn cá nhân các mục tiêu mong muốn, bao gồm Dharma (sự chính trực, bổn phận), Artha (sự thịnh vượng về vật chất), Kama (sự thỏa mãn của giác quan) và Moksha (Sự giải thoát).

“Ngài đã truyền bá niềm vui và hạnh phúc cho toàn thế giới bằng mật ngọt của ánh mắt và của lời nói, thể hiện lòng từ bi, sự thân thiện và tình yêu thương vô bờ bến của Ngài đối với tất cả mọi người”.1[C1.tr.6]

“Để bảo vệ người tốt và tiêu diệt kẻ xấu, để thiết lập chánh pháp, Ta đã nhập thể từ đời này sang đời khác”.1[C4.8].

“Ai biết Ta là Người ân sủng cho sự hy sinh và khổ hạnh, là Đấng tối cao của tất cả các thế giới, là Bạn của mọi chúng sinh, người đó đạt được sự bình an”.1[C5.29].

Brahman không chỉ là Đấng toàn Thiện, toàn Mỹ mà còn là Đấng toàn trí, người sở hữu chân lý và ban truyền chân lý (trí tuệ chân chính)

"Nhiều kiếp của Ta đã trôi qua, hỡi Arjuna với con cũng vậy. Ta biết tất cả, nhưng con thì không biết”.1[C4.5].

Như vậy, Brahman được mô tả trong tổng thể tượng trưng cho sự tồn tại thuần túy, vĩnh cửu và bất biến (Sat) vượt lên trên thế giới vật chất. Brahman là bản chất của tất cả những dạng tồn tại, hữu hình lẫn vô hình. Brahman đồng nghĩa với chân lý và thực tại tối thượng. Brhaman là ý thức thuần túy (cit) thể hiện trí thông minh vốn có trong vũ trụ và cũng là trạng thái nhận thức không giới hạn. Brahman đại diện cho sự hiểu biết toàn diện về sự tồn tại, nơi ý thức cá nhân hòa nhập với ý thức vũ trụ. Sự thống nhất của nhận thức này là điều cần thiết để nhận ra sự kết nối của tất cả các thực thể Sống và thực tại cơ bản của Brahman. Brahman cũng là biểu thị niềm hạnh phúc thuần khiết hoặc niềm vui tâm linh vĩnh cửu (ānanda) có được từ việc hòa nhập của sự thống nhất của Atman (Jiva) với Brahman.

- Brahman là ân sủng giải thoát (Moksha-sadhana-saraṇi). Diễn giải của Ramanuja về Brahman trong Gita Bhasya nhấn mạnh ý tưởng về một đấng thiêng liêng yêu thương và nhân từ có liên quan mật thiết đến cuộc sống của tất cả chúng sinh, hướng dẫn họ đến sự giác ngộ về mặt tâm linh và sự giải thoát cuối cùng.

Vì Brahman là Ishvara là Thượng đế tối cao. Ishvara không chỉ là đấng sáng tạo và duy trì vũ trụ mà còn là đối tượng được sùng kính và tuân phục của những người tìm kiếm sự giải thoát. Và vì thế Jiva (linh hồn bản ngã) người “hướng đạo” luôn có sự nhập vào thân xác sinh thành và rời đi khi thân xác bị hủy diệt để nhập vào thân xác khác.

“Bất kỳ thân thể nào mà người hướng đạo (Jīvātman) có được và bất kỳ thân thể nào mà người hướng đạo rời khỏi, người hướng đạo lại tiếp tục mang theo những cảm giác này như ngọn gió mang hương thơm từ chính nơi của chúng (trong những bông hoa). 1[C15.8].

“Từ bỏ hoàn toàn mọi Pháp (Dharmas), hãy quy phục một mình Ta. Ta sẽ giải thoát con khỏi mọi tội lỗi, đừng đau buồn”. 1[C18.66].

Câu cách ngôn này có ba sự tồn nghi.

Thứ nhất: “Từ bỏ hoàn toàn mọi Pháp/Dharma”. Dharmas là một thuật ngữ hàm nghĩa rất rộng. Nếu hiểu Dhamma-Vinaya với nghĩa là lý tưởng và phương cách để sống đúng với lý tưởng đó. Thì câu thơ này trong kinh văn có thể được Ramanuja dẫn ra để nói với những người đang thực hành giáo lý của Shri Adi Shankara - trường phái phi nhị nguyên chính thống/nghiêm ngặt.

Thứ hai: có thể là Ramanuja dẫn ra để diễn giải yêu cầu phải từ bỏ hoàn toàn sự âu lo về những tác nhân, về sự sở hữu, về các kết quả của hành động trong việc thực hành Karma, Jnana và Bhakti Yogas. Đây là phương cách để đạt được điều tốt đẹp nhất khi thực hiện sự phục vụ thiêng liêng. “Ta sẽ giải thoát con khỏi mọi tội lỗi”nghĩa là Ta (Krishna) sẽ giải thoát con khỏi mọi chướng ngại vật ngăn cản con đến với Ta; bao gồm [phản ứng nghiệp chướng] của vô số hành động đã làm những điều bị cấm và bỏ mặc những điều được ra lệnh. Sự phản ứng của những hành động tích lũy tự bao đời đã gây ra chướng ngại trong sự phát triển tâm linh.

Thứ ba: Bhakti Yoga chỉ khả thi đối với những cá nhân yêu Thần Visnu mãnh liệt và thoát khỏi mọi nghiệp tiêu cực. Phản ứng nghiệp chướng (tội lỗi) của một người là chướng ngại vật trên con đường phát triển lòng sùng kính yêu thương nhiều đến nỗi các nghi lễ chuộc tội có thể giải tội cho họ không thể được thực hiện trong thời gian giới hạn của một kiếp sống. Do đó, Arjuna nghĩ rằng mình không có khả năng thực hành Bhakti Yoga. Để khắc phục sự chán nản của Arjuna, Thần Krishna đã nói: “Hoàn toàn từ bỏ mọi Dharma, hãy quy phục một mình Ta”. Thuật ngữ “Dharma” được sử dụng trong bối cảnh này sẽ áp dụng cho các nghi lễ chuộc tội. Vì vậy, để bắt đầu Bhakti Yoga thành công, hãy quy phục một mình Ta. Ta là người vô cùng nhân từ, là nơi nương tựa của tất cả không phân biệt, là đại dương của sự chăm sóc của người mẹ dành cho những ai phụ thuộc vào Ta. Ta sẽ giải thoát con khỏi mọi tội lỗi, vốn được giải thích là những trở ngại đối với việc thực hành Bhakti Yoga - đừng đau buồn”. 1[C3.47].

Tổng quan những diễn giải của Ramanuja về Brahman trong Gita Bhasya là sự nhấn mạnh ý hướng về một đấng thiêng liêng yêu thương và từ ái có liên quan mật thiết đến cuộc sống của tất cả chúng sinh, hướng dẫn họ đến sự giác ngộ về mặt tâm linh và sự giải thoát cuối cùng.

Về Atman

Atman là mục tiêu thiền định của những người theo con đường “Akṣara” (Bất diệt) được mô tả như sau:

“Nó ‘không thể định nghĩa’ - nó không thể được định nghĩa theo tên gọi của các chúng sinh hiện hữu như các vị thần và con người…Vì nó khác với các phạm trù này. Nó ‘không biểu hiện’ - vì nó không thể được nắm bắt bằng các giác quan. Nó ‘có mặt ở khắp mọi nơi và không thể hình dung được’ - vì mặc dù nó tồn tại ở khắp mọi nơi trong tất cả các cơ thể như của các vị thần và những người khác, nhưng nó không thể được quan niệm theo các cơ thể đó vì nó thuộc thực thể Sống hoàn toàn khác; Nó ‘có mặt ở khắp mọi nơi’ - tồn tại giống nhau trong tất cả các chúng sinh nhưng khác với các hình thức vật thể tương ứng của chúng. Nó ‘ổn định’ - nó không thay đổi bản chất độc nhất của nó - do đó nó là vĩnh cửu vì không chịu sự điều chỉnh”. 1[C12, p.144].

Trong Gita Bhashya, thông qua Jiva, Ramanuja đã đưa ra một cách diễn giải phong phú về Atman

- Atman là linh hồn bản ngã nên Atman tồn tại vĩnh hằng và không thay đổi.Tính chất “bất diệt” của Brahman có trong linh hồn/bản ngã cá nhân (Jiva) của từng thực thể Sống. Các thực thể Sống được Jiva nuôi dưỡng và được thiết kế hành động và trở thành công cụ hoạt động của Atman. Câu nói, “Nó không bao giờ sinh ra, nó không bao giờ chết” có nghĩa là Jiva luôn tồn tại, trong thực thể Sống nhưng không đồng nhất với thể xác. Thể xác này bị hủy diệt thì Jiva lại rời đi và nhập vào thể xác khác. Jiva là nguyên thủy của Brahman nhưng Jiva luôn mới vì luôn có khả năng trải nghiệm qua từng thể xác.

"Hãy biết rằng hoạt động xuất phát từ Brahman và brahman/atman xuất hiện từ Bản ngã bất diệt. Do đó, 'Brahman' bao trùm khắp nơi và luôn được chứng thực trong cuộc tế lễ"1[C3.15].

Jiva [linh hồn bản ngã] như sự hiện hữu gián tiếp/trung gian của Brahman, chỉ ẩn trú tạm thời trong các thân thể. Mọi sự chuyển đổi của [thân thể] vô tri như sinh, trưởng thành, thay đổi và chết, đều không ảnh hưởng đến Jiva.

Ramanuja nhấn mạnh sự khác biệt giữa cơ thể vật chất và linh hồn bất tử. Trong khi cơ thể dễ thay đổi và có thể bị hủy diệt (chết) thì linh hồn vẫn không bị ảnh hưởng bởi những biến đổi thể lý. Nó vẫn giữ nguyên bản chất của mình bất kể nó cư ngụ ở cơ thể nào.

“Jiva không tái sinh; nó cũng không bao giờ chết; đã tồn tại trong quá khứ, nó sẽ không bao giờ ngừng tồn tại [trong tương lai]. Nguyên thủy Jiva không tái sinh và tồn tại vĩnh cửu, nó không bị giết khi thể xác bị giết”.1[C2.20].

Ramanuja cho rằng bản chất thực sự của Atman vượt qua thế giới vật chất. Mục tiêu cuối cùng của Atman là nhận ra bản chất thiêng liêng của mình và đạt được sự giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử. Nghĩa là những ai hiểu được bản chất thực sự của mình là Atman được phóng chiếu bởi Jiva sẽ thấy mình không tách biệt với Brahman. Sự hiểu này thúc đẩy quan hệ mật thiết với thần linh với ngụ ý rằng Brahman vẫn có thể tiếp cận và hiện diện với những ai nhận ra chân lý. Cá nhân đạt đến cấp độ này sẽ nhận ra sự tương đồng vốn có với Brahman. Nghĩa là tất cả các Jīva đều có bản chất tương tự với Brahman và sẽ là sự kết nối phổ quát với thần Vishnu.

- Atman tác động đến Nghiệp. Ramanuja cũng đưa khái niệm Nghiệp (từ hành động và kết quả hành động) vào triết lý về Atman. Nghiệp là tất định cho mọi thực thể Sống vì Jiva phải thuận theo nhu cầu của Gunas mà trước hết là nhu cầu thực thể Sống mà Sống là phải hành động. Hành động thì tạo ra nghiệp.

“Thật vậy, không ai có thể ở lại dù chỉ một khoảnh khắc mà không hành động; vì mọi người đều bị buộc phải hành động, thực sự bất lực, bởi các chế độ vật chất [Gunas]”.1[C3.5].

"Bạn phải thực hiện các nhiệm vụ bắt buộc của mình; vì hành động cao hơn không hành động (như khi thiền định). Ngay cả việc duy trì cơ thể cũng không thể thực hiện được bằng cách không hành động”.1[C3.8].

Như vậy, mỗi người đều có Nghiệp riêng của mình vì có những hành động thực thể Sống do linh hồn cá nhân (Jiva) dẫn dắt, tạo ra nghiệp ảnh hưởng đến những trải nghiệm và sự chuyển kiếp trong tương lai. Tất cả đều phải vướng vào Nghiệp dẫu rằng không biết nó một cách rõ ràng.

“Hỡi Arjuna! Tất cả chúng sinh [trong vũ trụ] đều có một khởi đầu không rõ, một giữa không rõ và một kết thúc không rõ. Tại sao lại phải đau khổ về bất kỳ ai trong số họ?”.1[C2.28].

Đoạn văn này gợi ý rằng sự giải thoát khỏi nghiệp chướng cho phép các cá nhân nhận thức được bản chất nghiệp thực sự của họ và của người khác. Sự giải thoát này rất quan trọng để đạt được sự bình đẳng và hiểu biết về mặt tinh thần.

- Nghiệptác động đến Atman. Những hành động mà một cá nhân thực hiện, bao gồm suy nghĩ, lời nói và hành động được Ramanuja diễn giải rằng nghiệp bao gồm cả bản thân hành động và hậu quả hoặc tác động phát sinh từ những hành động đó. Hành động có thể được phân loại là tốt (punya) hoặc xấu (papa), dựa trên ý nghĩa đạo đức và luân lý của chúng.

"Nhưng người biết sự thật về các bộ phận của Gunas và chức năng của chúng, hỡi người có cánh tay mạnh mẽ, thông qua nhận thức của mình rằng Gunas hoạt động trên các sản phẩm của chúng, thì không bị ràng buộc”.1[C3.28].

Ramanuja giải thích rằng: mặc dù bản chất của Jiva là bất diệt và thiêng liêng, nhưng lại gắn liền với nghiệp do sự đồng nhất với Atman trong thời hạn tồn tại cùng với cơ thể và tâm trí của thực thể sống.

“Mọi hành động đều được thực hiện theo mọi cách bởi Gunas của Prakrti. Người có tâm trí bị đánh lừa bởi khái niệm về cá nhân sẽ nghĩ rằng, 'Tôi mới là người thực hiện.'”1[C3.27].

Do đó, Atman luôn được trải nghiệm cùng những tác động của các hành động trong quá khứ, biểu hiện dưới dạng hạnh phúc hay đau khổ, khoái lạc hay đau đớn, trong nhiều tình huống khác nhau của cuộc sống.

- Luật Nghiệp (nhân –quả/ hetu-phala). Ramanuja diễn giải luật nghiệp hoạt động dựa trên nguyên tắc nhân quả. Mỗi hành động (nghiệp) tạo ra một phản ứng tương ứng (phala) ảnh hưởng đến hoàn cảnh hiện tại và tương lai của cá nhân. Những hành động và phản ứng này mang tính tuần hoàn cho đến khi cá nhân đạt được sự giải thoát (Moksha) và vượt qua cõi nghiệp.

“Người công chính ăn phần còn lại của lễ vật thì được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Nhưng kẻ tội lỗi chỉ nấu ăn vì lợi ích của mình thì chỉ ăn tội lỗi”. 1[C3.13].

Điều này ngụ ý rằng những người tham gia vào các nghi lễ với sự thuần khiết của ý chí tôn kính và tuân phục thần linh thì dù có tiêu thụ thức ăn còn lại (prasadam) của các lễ hiến sinh thì vẫn có được sự thanh tẩy tinh thần. Hành động của họ được xem là vô tư và phù hợp với đạo đức công chính. Còn những người dâng lễ vật với mục đích vị kỷ cá nhân, không quan tâm đến nguyên tắc tinh thần hoặc hạnh phúc của người khác, họ đã gây ra những hậu quả tiêu cực (tội lỗi). Hành động này là ngược lại với đạo đức.

Như vậy, vướng luật nghiệp hay không còn phụ thuộc sự tin vào Đấng thiêng liêng và tâm thế thực hành giáo lý.

“Những người tràn đầy đức tin luôn thực hành giáo lý này của Ta và những người tiếp nhận nó mà không tranh biện, ngay cả họ cũng sẽ được giải thoát khỏi Nghiệp chướng”.1[C3.31].

“Nhưng những ai chỉ trích lời dạy của Ta và những ai không thực hành lời dạy này của Ta - hãy biết rằng họ bị lừa dối nghiêm trọng và thiếu lý trí, và do đó bị lạc lối”.1[C3.32].

-Vai trò của Nghiệp trong sự tiến hóa tâm linh. Ramanuja nhấn mạnh rằng những trải nghiệm do nghiệp mang lại đóng vai trò là cơ hội để phát triển tâm linh và tự giác ngộ. Nghiệp không chỉ được xem là những hậu quả hành động mà còn là một quan niệm rộng hơn, đan xen với những ý đồ trong hành động (động cơ), với sự tuân theo kỷ luật cũng như là sự đầu hàng trong tinh thần.

“Cống hiến mọi hành động của bạn cho Ta với một tâm trí tập trung vào Bản ngã, không có ham muốn và ích kỷ, không có sự nóng nảy, bạn sẽ tham gia vào trận chiến”.1[C3.30].

Điều này nhấn mạnh rằng Nghiệp và giải nghiệp trở thành phương tiện để tiến hóa về mặt tinh thần khi các hành động được thực hiện phù hợp với ý chí

Nghiệp diễn ra với những hành động tích cực dẫn đến những thành quả xứng đáng, tạo điều kiện cho sự tiến bộ trên con đường tâm linh, trong khi những hành động tiêu cực dẫn đến đau khổ và cung cấp bài học cho hành động trong tương lai.

Nghiệp tích cực trong bối cảnh này trở thành một công cụ để “thanh lọc trong tâm hồn” và liên kết với chân lý thiêng liêng. Nghiệp được đan xen với thái độ, với những hành động được thực hiện với đức tin và sự tuân phục được sự hướng dẫn của thần linh sẽ vượt qua Nghiệp thế gian và dẫn đến sự giải thoát.

Như vậy, về thực chất Nghiệp có hai mặt: Một mặt, những hành động vị tha và tận tụy, phù hợp với giáo lý thiêng liêng sẽ nâng cao tâm hồn, giảm bớt gánh nặng của Nghiệp. Mặt khác, những hành động tiêu cực và sự từ chối trí tuệ tâm linh sẽ ràng buộc cá nhân vào chu kỳ sinh tử. Thực hành đức tin bằng sự buông bỏ và sự phục vụ vô vị lợi là những thực hành chính yếu giúp chuyển hóa Nghiệp thành con đường giải thoát về mặt tinh thần.

Kết nối lại những diễn giải trên chúng ta có một mạch dẫn của vấn đề Brahman và Atman như sau:

Trong thuyết phi nhị nguyên có phẩm tính thì Brahman là Đại ngã, là một thực tại siêu việt khách quan bao gồm toàn thể vũ trụ nhưng lại có bản chất nội tại chủ quan hàm chứa những tầng sâu lắng nhất của tâm hồn mỗi cá nhân. Brahman là nguồn sáng vũ trụ phóng chiếu tia sáng có phẩm tính Chân - Thiện - Mỹ vào các thực thể Sống được Prakrti sinh ra. Các thực thể Sống này đã được chuyển thể thành Atman. Tia sáng được Brahman phóng chiếu và lưu giữ trong Atman là Jiva. Jiva có bản tính của Brahman.

Mặc dầu các thực thể Sống đều được Brahman tạo ra với phẩm tính nhân vị của Brahman là toàn Chân, toàn Thiện, toàn Mỹ nhưng không thể tạo ra các thực thể Sống toàn Chân - toàn Thiện - toàn Mỹ. Vì khi phóng chiếu tia sáng vào thực thể Sống cá nhân (Jiva) để tạo lập linh hồn bản ngã thì Jiva đã vướng vào yếu tố thể chất - tinh thần (Gunas) do Prakrti sinh ra. Tia sáng (Jiva) trong thực thể Sống (Atman) vì thế bị mờ đục, che lấp. Vì Jiva cũng chính là phần tử của Brahman nên Jiva không bị hủy diệt vì luôn dịch chuyển từ thực thể Sống đã chết hội nhập và điều khiển hoạt động thực thể Sống đang được sinh thành. Jiva cũng đã tạo nghiệp cho thực thể Sống trong thời gian cùng tồn tại trong thực thể Sống và dẫn dắt hành động của thực thể Sống nên cũng dự phần tạo nghiệp cho thực thể Sống.

Cần lưu ý dù Brahman tạo ra muôn vàn thực thể Sống, phóng chiếu tia sáng vào thực thể Sống, đặt định trong đó tinh thần bản ngã (Jiva/Atman) nhưng các thực thể Sống này không thể hồi quy để thành tạo ra Brahman. Vì Brahman không hiện hữu qua thể chất hình hài. Brahman là thực thể Sống siêu nhiên. Nghĩa là Brahman tạo ra vô vàn thực thể Sống nhưng vô vàn thực thể Sống không tạo ra Brahman. Hơn nữa đây là những thực thể Sống khiếm khuyết thì không thể hợp thành Cái toàn thể hoàn hảo.

Mỗi thực thể Sống là mỗi Jiva khác biệt. Mỗi tia sáng phóng chiếu của Brahman vào trong mỗi thực thể Sống gặp phải sự cấu tạo chất liệu (Gunas) của thực thể Sống khác nhau và hành động tạo Nghiệp của mỗi thực thể Sống khác nhau nên sự chế ngự dục tính trong tiến trình tu tập cũng rất khác nhau ở từng cá nhân. Vì vậy, có rất nhiều bậc thang khởi điểm cho những người thực hành miên mật trên con đường đến với Brahman. Nhưng tất cả phải bằng trí tuệ chân chính, mỗi người phải nỗ lực tu tập, thực hành thiền định và hướng sự tuân phục tuyệt đối về Brahman, trực nhận được linh hồn bản ngã (Jiva/Atman) từ bỏ mọi ràng buộc của dục tính, mới có thể thoát ra khỏi luân hồi sinh tử (Mosksa). Giải thoát có thể diễn giải như là sự tỏa sáng hoàn toàn vẹn nguyên của tia sáng Jiva mà Brahman đã phóng chiếu vào mỗi thực thể Sống để tạo lập linh hồn bản ngã (Jiva) cho mỗi cá nhân.

Sự hòa nhập của Jiva/Atman với Brahman là con đường thoát khỏi luân hồi sanh tử

Những diễn giải của Ramanuja về Gita Bhasya làm sáng tỏ mối quan hệ phức tạp giữa Nghiệp và Atman, làm nổi bật vai trò của hành động trong việc định hình số phận cá nhân và hướng dẫn sự tiến hóa tâm linh hướng tới sự giải thoát. Diễn giải của Ramanuja cũng làm sáng rõ nội dung của Bhagavad Gita rằng Brahman là Thượng đế là Tinh thần/ Linh hồn bản ngã của mọi thực thể Sống sinh linh. Thượng đế (Brahma) cũng chính là Atman trong mọi thực thể Sống đó. Atman là bất tử, không thay đổi và tham dự vào trật tự vũ trụ thiêng liêng. Mục tiêu cuối cùng của linh hồn cá nhân (Jiva) là nhận ra bản chất thực sự của mình như một thực thể Sống thiêng liêng và đạt được sự giải thoát (Moksha) thông qua sự tận tụy (Bhakti) đối với Đấng tối cao là Brahman mà cũng là thần Visnu.

“Này Arjuna, đây được gọi là trạng thái Brahmi13, đạt được trạng thái này không ai bị mê hoặc. Bằng cách ở trong trạng thái này ngay cả vào giờ chết, người ta đạt được Niết bàn”.1[C2.72.]

Đoạn văn này nhấn mạnh đến việc đạt được trạng thái Brahman, trong trạng thái đó người ta không bị ảo tưởng, và thậm chí vào lúc chết, đạt được sự giải thoát trong Brahman. Sự giải thoát này biểu thị sự tự do khỏi vòng luân hồi sinh tử (samsara).

"Từ thế giới của Brahma xuống thế giới của trái đất, tất cả đều phải quay trở lại, hỡi Arjuna. Nhưng, hỡi Kaunteya (Arjuna), khi đã đạt được Ta, sẽ không có sự tái sinh”.1[C8.16.].

Những con đường (yoga) dẫn đến sự giải thoát, bao gồm Karma Yoga (con đường của hành động vị tha), Ramanuja nhấn mạnh mối quan hệ cá nhân giữa Thần tối cao (Vishnu) và các Jiva. Ông tin rằng Thần tối cao (Vishnu) có thể tiếp cận được và giao tiếp với các tín đồ theo cách yêu thương, nhấn mạnh tầm quan trọng của Bhakti (sự tận tâm) như con đường dẫn đến Moksha. Đối với Ramanuja, sự giải thoát đạt được thông qua sự tuân phục Thần Vishnu, làm nổi bật mối quan hệ qua lại trong đó Thần tối cao (Vishnu) tích cực tham gia vào sự cứu rỗi của các linh hồn cá nhân. Trong đó: Bhakti Yoga (con đường của sự sùng kính) là phương tiện chính yếu để đạt được sự giải thoát (Moksha). Bình luận của Ramanuja khẳng định rằng bản chất của Gita Bhasya là học thuyết về sự sùng kính, mà ông cho rằng rất quan trọng để nhận ra thực tại cao nhất. Kiến ​​thức về Brahman (Jnana Yoga) đến từ việc hiểu thông qua các phẩm chất của Brhaman (Saguna Brahman). Quan điểm này củng cố ý tưởng rằng các Jiva có thể biết và liên hệ với Thần tối cao (Vishnu) thông qua sự tận tâm tuân phục. Ramanuja diễn giải cách nhận ra Brahman dẫn đến sự giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử (Samsara) bằng cách làm sáng tỏ sức mạnh chuyển hóa của sự nhận thức này.

+ Vượt qua sự vô minh (Avidya): Ramanuja nhấn mạnh rằng sự vô minh (Avidya) là nguyên nhân gốc rễ của sự ràng buộc trong vòng luân hồi sinh tử.

"Trí tuệ bị che khuất bởi kẻ thù thường trực của người khôn ngoan, hỡi Arjuna, dưới hình thức ham muốn, thứ không thể thỏa mãn như lửa”.1[C3.39].

"Vì vậy, hỡi Arjuna, hãy kiểm soát các giác quan trước, giết chết thứ lừa dối này [ham muốn] phá hủy cả kiến ​​thức và sự phân biệt”.1[C3.41].

"Vì vậy, biết được điều gì lớn hơn trí tuệ và cố định tâm trí với sự trợ giúp của trí tuệ trong Karma Yoga, hỡi Arjuna, hãy giết chết kẻ thù ẩn nấp dưới cảm giác ham muốn là thứ khó có thể vượt qua”.1[C3.43].

Sự vô minh khiến các cá nhân đồng nhất với các khía cạnh giả tạm của sự tồn tại, chẳng hạn như cơ thể, tâm trí với bản ngã, thay vì nhận ra bản chất thực sự của bản ngã của họ mới là vĩnh cửu và thiêng liêng. Ramanuja cũng giải thích rõ ràng về Maya – một khái niệm trung tâm trong Jnana Yoga. Maya là ảo tưởng trong cách nhìn về thế giới vật chất và Ramanuja giải thích sự vô minh (Avidya) đã che giấu bản chất thực sự của thực tại, khiến các cá nhân nhận thức thế giới tách biệt với Brahman. Thông qua kiến ​​thức chân chính (Jnana), người ta có thể xuyên qua bức màn Maya và nhận thức được sự thống nhất cơ bản của sự tồn tại Atman và Brahman. Nhận ra bản ngã của cá nhân là Jiva của Atman (Nguồn sáng của Brahman) là linh hồn bất tử cùng với sự bất tử Brahman và nhận ra sự thống nhất cơ bản của mọi sự tồn tại thì sự vô minh mới được xóa bỏ.

Về thực hành sự giao tiếp thông qua trí tuệ (Jnana Yoga). Đây không chỉ là lý thuyết trừu tượng mà thực chất là hành trình khám phá sâu sắc về bản thân và vũ trụ thông qua nghiên cứu kinh văn tiến bộ và thực hành thiền định.

"Đó chính là Yoga cổ xưa mà giờ đây Ta dạy cho con, vì con là tín đồ và bạn của Ta; đó thực sự là bí ẩn cao nhất”. 1[C4.3].

Ở đây, Krishna (hiện thân của thần Vishnu) nhấn mạnh đến chiều sâu và bí ẩn của kiến thức mà Thần truyền đạt. Kiến thức này vượt qua hành động đơn thuần và đi sâu vào sự hiểu biết về bản thân và thực tại tối thượng.

"Bất kỳ ai biết được sự thật về sự ra đời và hành động thiêng liêng của Ta, hỡi Arjuna, sẽ không tái sinh nữa, và sau khi rời khỏi cơ thể sẽ đến với Ta”.1[C4.9].

Ý nghĩa của việc biết được bản chất thiêng liêng về sự ra đời và hành động của Krishna được nêu bật. Trí tuệ thực sự nằm ở việc hiểu được bản chất siêu việt của thần linh và nhận ra chân lý tối thượng, dẫn đến sự giải thoát khỏi vòng luân hồi sinh tử.

"Trên thế gian này, không có sự thanh lọc nào giống như kiến thức; người hoàn thiện trong Yoga sẽ sớm tìm thấy điều này trong chính bản thân mình”.C4.38].

Câu cách ngôn này nhấn mạnh sức mạnh chuyển hóa của tri thức (Jnana). Tri thức thanh lọc tâm trí và tâm hồn, dẫn dắt một người đến với sự tự chứng ngộ và sự hoàn thiện về mặt tinh thần. Câu cách ngôn này cũng gợi ý rằng tri thức có được là thông qua Yoga (sự kết hợp với thần linh) thực hiện sự thanh lọc tâm hồn, thanh khiết hóa đời sống tâm linh. Những câu thơ này cùng nhau nhấn mạnh tầm quan trọng của tri thức (Jnana) trong Karma Yoga, cho thấy rằng sự tiến bộ tâm linh thực sự không chỉ bao gồm hành động bên ngoài mà còn bao gồm sự chuyển đổi bên trong thông qua việc trang bị tri ​​thức và sự hiểu biết về thần linh.

Ramanuja phác thảo quá trình tự chứng ngộ thông qua Jnana Yoga, bao gồm việc nghiên cứu, chiêm nghiệm và thiền định về kinh sách (đặc biệt là Upanishads) dưới sự hướng dẫn của một giáo viên trí tuệ và đức hạnh (Guru). Bằng cách tiếp thu các giáo lý và trực tiếp trải nghiệm chân lý bên trong bản thân, các cá nhân có thể đạt được sự giải thoát (Moksha) và nhận ra bản sắc của mình với Brahman. Trong Jnana Yoga, sự từ bỏ (Sannyasa) thường được nhấn mạnh như một phương tiện để thoát khỏi những ràng buộc và phiền nhiễu của thế gian, cho phép một người tập trung một lòng vào việc theo đuổi kiến thức và tự chứng ngộ. Ramanuja bàn luận về tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng sự không tham muốn (Vairagya) đối với của cải vật chất để tạo điều kiện cho sự tiến bộ tâm linh.

Nhìn chung, lời bình luận của Ramanuja về con đường tri thức trong Gita Bhasya cung cấp những hiểu biết sâu sắc về nền tảng triết học và phương pháp thực hành của Jnana Yoga, hướng dẫn những người đang tìm kiếm hành trình đi tới sự giác ngộ và giải thoát.

Thực hành sự giao tiếp bằng trí tuệ hiền minh hướng về Brahman với lòng sùng kính, tuân phục tận tụy là con đường giải thoát.

Ramanuja đã chỉ ra Sri Krishna phác thảo nhiều con đường sùng đạo và thiền định dẫn đến Đấng Tối cao. Vai trò trung tâm của Bhakti: Ramanuja coi Bhakti là con đường dễ tiếp cận và hiệu quả nhất để các cá nhân đạt được sự giải thoát (Moksha). Trong khi các con đường khác như kiến thức (Jnana) và hành động vị tha (Karma Yoga) tạo nghiệp tốt cũng quan trọng nhưng Bhakti vẫn được coi là con đường trực tiếp nhất để trải nghiệm sự thiêng liêng. Ramanuja diễn giải những câu thơ đề cập cụ thể đến "Con đường" hay con đường sùng đạo (Bhakti)như sau:

"Luôn thiền định với tâm trí kiên định nhờ thực hành thường xuyên, không nghĩ đến bất cứ điều gì khác, người ta sẽ đạt đến Đấng Tối cao Thần linh, hỡi Arjuna!" 1 [C8.8]

"Người nào thiền định về Đấng Toàn năng, Đấng Nguyên thủy, Đấng Cai trị và Đấng Sáng tạo của tất cả... sẽ đạt đến Đấng Tối cao Thần linh đó”.1[C8.9]

Từ sự phân tích bản tính cùng với sự tương hỗ giữa Brahman và Atman là cơ sở để khẳng định Bhakti yoga (con đường của lòng sùng kính) là phương tiện chính để đạt được sự giải thoát nhưng phải cùng với karma yoga (con đường của hành động) và Jnana yoga(con đường của kiến ​​thức).

+ Giải thoát thông qua sự từ bỏ là một khái niệm chính trong cách diễn giải Bhagavad Gita của Ramanuja trong "Sri Bhashya". Theo cách diễn giải của Ramanuja, "Giải thoát thông qua sự từ bỏ" nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện các nhiệm vụ của một người (Dharma) mà không quan tâm với thành quả của hành động (phala). Trong bối cảnh này, từ bỏ không có nghĩa là từ bỏ các nhiệm vụ hoặc trách nhiệm của một người mà là thực hiện chúng một cách vô tư, cống hiến kết quả cho một mục đích cao cả và tuân phục với ý chí thiêng liêng. Bằng cách nuôi dưỡng thái độ từ bỏ và tận tụy này, người ta có thể đạt được sự giải thoát (Moksha) khỏi vòng luân hồi sinh tử (Samsara).

+ Sự tuân phục tận tụy. Ramanuja nhấn mạnh Bhakti (tận hiến) như một phương tiện để đạt được sự giải thoát, trong đó người sùng đạo tuân phục thần linh và phục vụ người khác bằng tình yêu thương và lòng trắc ẩn.

+ Thực hành vị tha. Ramanuja nhấn mạnh tầm quan trọng của hành động vị tha (Karma yoga) được thực hiện trong sự tận tụy với Thượng Đế như một phương tiện để thanh lọc tâm trí và chuẩn bị cho bản thân để đạt được sự giác ngộ về mặt tâm linh. Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân phục bản ngã (Jiva) và ham muốn của một người cho ý chí thiêng liêng tối cao (Atman) người thực hành đạt được trạng thái hòa hợp bên trong và hợp nhất với Đấng tối cao. Ramanuja nhấn mạnh khái niệm phục vụ vô ngã (Nishkama Karma) và việc thực hiện các hành động vị tha như là thành phần thiết yếu của sự phát triển và tận tụy về mặt tinh thần.

Tóm lại, sự tự tuân phục trong tư tưởng của Ramanuja là một hành động sùng đạo mở ra con đường giải thoát tâm linh thông qua ân sủng thiêng liêng, nhấn mạnh mối quan hệ cá nhân với Thần tối cao (Vishnu) hơn là sự hòa nhập trừu tượng với thực tại tối thượng.