Quá trình xác lập đơn vị hành chính và tổ chức lãnh thổ tại Hà Tiên dưới thời vua Gia Long và Minh Mạng (1802-1841)

Abstract

Hà Tiên giữ vai trò chiến lược quan trọng trong hệ thống quản lý biên giới và kiểm soát lãnh thổ của triều Nguyễn, đặc biệt dưới thời Gia Long và Minh Mạng (1802-1841). Trong bối cảnh cạnh tranh quyền lực giữa Việt Nam, Xiêm La và Chân Lạp, triều Nguyễn đã triển khai hàng loạt cải cách nhằm củng cố chủ quyền và đảm bảo sự ổn định vùng biên giới Tây Nam. Bài viết phân tích quá trình xác lập đơn vị hành chính và tổ chức lãnh thổ trên đất liền và hải đảo tại Hà Tiên thông qua các chính sách quan trọng như tái cơ cấu hành chính, quy hoạch dân cư, kiểm soát thuế khóa. Đặc biệt, cuộc cải cách năm 1832 của Minh Mạng đã nâng cấp Hà Tiên thành một tỉnh độc lập, mở rộng phạm vi quản lý trên đất liền và biển đảo, khẳng định vai trò của khu vực này trong chiến lược phòng thủ và giao thương của Đại Nam. Thông qua việc khảo sát tư liệu lịch sử, nghiên cứu cho thấy những chính sách hành chính và tổ chức lãnh thổ của vua Gia Long và Minh Mạng không chỉ góp phần bảo vệ chủ quyền quốc gia mà còn tạo nền tảng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại vùng biên giới Tây Nam. Kết quả nghiên cứu giúp làm sáng tỏ tầm nhìn chiến lược của triều Nguyễn trong quản lý lãnh thổ, đồng thời gợi mở những bài học về quản lý biên giới và phát triển vùng ven biển trong bối cảnh Việt Nam hiện nay.