So sánh cấu trúc câu bị động trong tiếng Anh và tiếng Việt từ góc nhìn của ngữ pháp tạo sinh

Abstract

Bài viết hướng đến giới thiệu Ngữ pháp tạo sinh (Generative Grammar) - một cách tiếp cận trong phân tích Cú pháp học được khai sinh và phát triển bởi nhà ngôn ngữ học người Mỹ Noam Chomsky. Cụ thể là, tác giả đã lựa chọn cấu trúc bị động để phân tích vì bởi nó là một cấu trúc phổ biến trong các ngôn ngữ tự nhiên và nó được xem là dạng cấu trúc cải biến từ cấu trúc chủ động nên sẽ minh hoạ được những điểm cốt lõi nhất của Ngữ pháp tạo sinh. Bên cạnh đó, bài viết cũng sẽ so sánh dạng cú pháp này trong hai ngôn ngữ: tiếng Việt và tiếng Anh. Các nhà ngữ pháp học đều thừa nhận sự tồn tại của cấu trúc bị động trong tiếng Anh nhưng trong tiếng Việt - một ngôn ngữ không biến hình - vẫn chưa thể khẳng định một cách chắc chắn về sự hiện hữu của nó dù tiếng Việt có cấu trúc "bị" khá tương đồng với tiếng Anh. Tác giả sẽ đi từ một giả định (assumption) trong Ngữ pháp tạo sinh là dù mỗi ngôn ngữ có những đặc trưng riêng nhưng cơ chế học ngôn ngữ mà Chomsky gọi là ngữ năng (competence) phải mang tính chất đồng dạng trong mọi ngôn ngữ và chịu sự chi phối của những quy luật chung. Việc tìm ra những quy luật phổ quát đó là vô cùng khó khăn nhưng Ngữ pháp tạo sinh đã từng bước đưa ra những lý thuyết nền tảng của mình mà tác giả sẽ áp dụng trong cách phân tích của mình.  Trong phần kết, tác giả còn đưa ra một số giả thuyết lý giải vì sao cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt và tiếng Anh lại có sự khác biệt từ góc nhìn và hiểu biết cá nhân của mình.